Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qorumaq, milli dövlət quruculuğu prosesini ardıcıl olaraq həyata keçirmək və demokratik dəyərləri özündə əks etdirərək siyasi sistemi bərqərar etməkdən ibarət idi.

 Bundan əlavə Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanıdılması və onun dünya birliyində layiq olduğu yerini tutması üçün geniş və məqsədyönlü iş aparılması tələb olunurdu. İqtisadi sahədə isə azad bazar iqtisadiyyatının və cəmiyyətin hər bir üzvü üçün layiqli həyat şəraitinin təmin edəcək sosial – iqtisadi sistemin yaradılması əsas məqsədlərdən idi. Yuxarıda adlarını sadaladığımız vəzifələrin həyata keçirilməsi cəmiyyət həyatının bütün sferalarında dərin və köklü islahatların aparılmasını tələb edirdi. 

Azərbaycanın xarici siyasətində  əsaslı dönüş Ümummilli liderin hakimiyyətə qayıdışından (1993) sonra baş verdi. Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanınması və dünya birliyində layiq olduğu yerini tutması üçün görülən böyük işlər nəticəsində əvvəlki illərdə buraxılmış kobud səhflər aradan qaldırıldı. Azərbaycanın müstəqilliyini, suverenliyini tanıyan dövlətlərin sayı getdikcə artmağa başladı. Möhtərəm Heydər Əliyevin Böyük Britaniyaya, Almaniyaya, Fransaya, Çinə, Rusiya Federasiyasına, ABŞ-a, İtaliyaya və başqa ölkələrə səfərləri xarici siyasət sahəsində  əldə olunan uğurların əsas nümunəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Səfərlərin hər birində Ulu öndər Heydər Əliyev Dağlıq Qarabağ problemi ilə bağlı dünya ictimaiyyətində geniş məlumat vermiş Ermənistan -Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla həlledilməsi və Qafqazda sülh yaradılması naminə böyük səylər göstərilmişdir. 1997- ci ilin avqustunda Heydər Əliyevin ABŞ- a səfərini   xarici siyasət sahəsində ölkəmizin ən böyük uğuru hesab etmək olar. Bu səfər zamanı Ağ evdə imzalanmış birgə bəyanat, neft müqavilələri və digər vacib sənədlər  Azərbaycanla ABŞ-ın əməkdaşlığını yeni mərhələyə gətirmişdir.

Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas aspektlərinin müəyyənləşdirilməsində Heydər Əliyevin   müxtəlif yığıncaqlarda və iclaslarda etdiyi çıxışlar əsas rol oynamışdı. Belə ki, Ümummilli lider Heydər Əliyev 1993-cü il iyunun 15-də Milli Məclisdəki  çıxışında Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət kursuna toxunaraq demişdi: “Azərbaycan Respublikası demokratik dövlət kimi bütün dövlətlərlə bərabərhüquqlu münasibətlər yaratmalıdır. Hansı dövlətin daxili quruluşu, daxili  siyasətinin hansı istiqamətdə getməsindən asılı olmayaraq, biz normal münasibətlər yarat-malıyıq”. O dövr üçün aparılan siyasi kurs göstərir ki, bərabərhüquqlu, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq prinsipi Azərbaycanın xarici siyasətin piraritet sahəsi olmuşdur.

Xalqın tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra Heydər Əliyevin qətiyyətlə həyata keçirdiyi tədbirlər nəticəsində ölkəmiz siyasi və dövlət böhranından xilas oldu. İqtisadi böhran məngəsindən qutardı. Respublikada siyasi və iqtisadi islahatlar həyata keçirilməyə başladı.  Prezident Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında mülkiyyət münasibətlərini dəyişən özəlləşdirmə proqramı, torpağın xüsusi mülkiyyətə verilməsini nəzərdə tutan “Torpaq islahatı haqqında”  və digər bir sıra qanunlar qəbul edildi və həyata keçirilməyə başladı.

Azərbaycanın iqtisadiyyatını qaldırmaq, çox zəngin təbii ehtiyatlar potensialını hərəkətə gətirmək,  müstəqilliyimizin ilk illərində daha vacib idi. Bunun üçün xarici investisiyanı   Azərbaycana cəlb edilməsi zəruri məsələ idi. Bu məqsədlə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı bir sıra neft yataqlarının birgə işlənməsi məsələsinə dair dünyanın iri neft şirkətləri konsorsiumu ilə 1994-cü il sentyabrın 20- də “ Əsrin müqaviləsi ” kimi məşhurlanan böyük neft kontraktının imzalanması Azərbaycanın siyasi, iqtisadi həyatında ən əhəmiyyətli hadisələrdən biri  olmuşdu.

Cənab Heydər Əliyev yüksək tarixi əhəmiyyətə malik “ Əsrin müqaviləsi”-nin İmzalanma mərasimində çıxış edərək demişdi: “Biz belə bir addım atmaqla Azərbaycanın dünya üçün , dünya iqtisadiyyatı üçün açıq ölkə olduğunu nümayiş etdiririk. Biz bu müqaviləni imzalamaqla Azərbaycan Respublikasının  suveren hüquqlarının bərqərar olduğunu, Azərbaycanın tam müstəqil dövlət olduğunu, xalqımızın  öz sərvətlərinə özünün sahib olduğunu, dünyaya bir daha nümayiş etdirdik. Biz müqaviləni imzalamaqla Azərbaycan Respublikası ilə dünyanın inkişaf etmiş dövlətləri, onların ən böyük şirkətləri arasında əlaqələr yaradır, Azərbaycanın iqtisadiyyatına qovuşması üçün şərait yaradırıq.”

 Öz çıxışı ilə Ulu öndər Azərbaycanın iqtisadi siyasətinin əsas aspektlərinə toxunaraq,  müstəqil Azərbaycan dövlətinin  bazar iqtisadiyyatı yolu ilə getmək əzmində olduğunu   və müqaviləni   imzalamaqla xarici dövlətlərin  Azərbaycana investisiya qoymasına əsaslı yol açıldığını qeyd etmişdi. Bununla yanaşı digər sahələrdə çalışan şirkətlərin də, Azərbaycanda fəaliyyət göstərməsinə zəmin olduğunu göstərirdi. Ölkə başçısı bu fikirləri ilə bir daha Azərbaycan Respublikasının iqtisadiyyatında və ictimai-siyasi həyatında hökm sürən sabitliyi dünyaya nümayiş etdirirdi.  

Heydər Əliyevin 1993-cü il iyunun 15-də Parlamentdə etdiyi çıxış Azərbaycan Respublikasının gələcək fəaliyyətinin əsas istiqamətlərinin müəyyən edilməsində böyük rola malik olmuşdu.  O, çıxışında qeyd etmişdir ki, “biz Azərbaycanda demokratik, müstəqil respublika quraraq, sivilizaiyalı cəmiyyət uğrunda mübarizə apararaq, ümumi dünyəvi, bəşəri dəyərlərin hamısından istifadə etməliyik. Biz çalışmalıyıq ki, Azərbaycan illərdən, əsrlərdən sonra bütün dünyaya öz tarixi nailiyyətlərini, öz milli ənənələrini nümayiş etdirə bilsin. Azərbaycan xalqının bu barədə həm tarixi, həm də müasir potensialı olduqca böyükdür. Hamısından səmərəli istifadə olunarsa, Azərbaycan həm tam müstəqil, demokratik bir dövlət olacaq, həm də bizim cəmiyyətimiz tam demokratik, hüquqi, ümumbəşəri dəyərlərin əsasında qurulan demokratik bir cəmiyyət olacaqdır. 

Heydər Əliyev yenidən hakimiyyətə qayıdandan sonra Prezident kimi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri  milli münasibətlərdə mövcud olan gərginliyin aradan qaldırılması və  ümumiyyətlə milli məsələyə dair mövcud olan problemlərin aradan qaldırılması olmuşdu.  Ulu öndər bəyan edirdi ki, Azərbaycan on illərlə, yüz illərlə bu torpaqda yaşayan bütün insanların vətəni olub, bundan sonra da, vətəni olmalıdır. Azərbaycan Respublikasının ərazisində olan hər bir vətəndaş milliyətindən, dinindən, siyasi mənsubiyyətindən asılı olmayaraq eyni hüquqa malik olmalıdır. Əgər biz bu məvhumları rəhbər tuta bilsək və bunu əməli sürətdə həyata keçirə bilsək, biz Azərbaycan Respublikasında olan bütün xalqların, bütün  millətlərin tam birliyini təmin edə bilərik. Bu bizim əsas vəzifələrimizdən biridir. Güman edirəm ki, biz buna nail olacağıq.

Azərbaycan iqtisadiyyatının gələcək inkişafının əsas istiqamətlərinin müəyyən edilməsində Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin müxtəlif iqtisadi formalarda, toplantılarda etdiyi çıxışlar və söylədiyi nitqlər həlledici rol oynamışdı. Bu baxımdan Heydər Əliyevin müntəzəm olaraq keçirilən “Xəzər neft-qaz” sərgisinin 1996-cı ildəki açılış mərasimində etdiyi çıxışı diqqətə layiqdir. Bu çıxışların hamısında Azərbaycanın iqtisadiyyatının bütün dünyaya açıq olması, onun 

dünya iqtisadiyyatına inteqrasiya etmək istəyini nümayiş etdirmək məqsədi güdüldüyü aydın görünür.  Çıxışlarının birində deyir: “Biz, məhz bu yolla dönmədən gedəcək, azad iqtisadiyyat, bazar iqtisadiyyatı prinsiplərini Azərbaycanda dönmədən həyata keçirəcəyik, Azərbaycan iqtisadiyyatının dünya iqtisadiyyatı ilə inteqrasiyasının inkişafı üçün bütün ölkələrlə və dünyanın bütün şirkətləri ilə qarşılıqlı surətdə faydalı əməkdaşlıq edəcəyik” 

Azərbaycan beynəlxalq birliyin tamhüquqlu üzvü kimi, layiq olduğu yeri Ulu öndər Heydər Əliyev yenidən hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra tutdu. Azərbaycanın haqq işi dünya miqyasında tanınmağa başlandı. Daxili vəziyyətin sabitləşməsi nəticəsində Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı neft yataqlarının işlənməsi barədə xarici neft şirkətləri ilə müqavilə imzalandı, ölkədə siyasi və iqtisadi islahatların, özəlləşdirmənin həyata keçirilməsi imkanı gerçəkləşdi. Azərbay-canda hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyəti quruculuğuna, demokratik təsisatların yaranmasına yol açan yeni konstitusiya qəbul edildi. İki dəfə demokratik şəraitdə majoritar və proporsional seçki sistemləri əsasında Milli Məclisə seçkilər keçirildi. İstər daxildə, istərsə də xaricdə düşmən-lərimizin çoxsaylı təxribatlarına, vətən və torpaq dəllallarının satqınlığına baxmayaraq Azərbay-canın müstəqilliyinin dönməzliyi və əbədiliyi təmin edildi.

Ümummilli lider Heydər Əliyev Respublikamızda demokratik, hüquqi dövlət quruculuğu prosesini, insan hüquqlarının təmin edilməsi kontekstində səciyyələndirərək göstərirdi ki, “...Biz demokratiya yolu seçmişik, demokratiyanı da inkişaf etdiririk. İnsan haqqlarını təmin etmişik. Azərbaycanda mətbuat azadlığı, söz azadlığı, tamamilə təmin olunubdur. Siyasi plüralizm hökm sürür. Hər şey demikratik prinsiplər əsasındadır”. Azərbaycanın müstəqilliyə qovuşduğu ilk onilliyin təcürbəsi, xüsusilə 1993-2003-cü illərdə aparılan siyasət və onun nəticələri bir daha göstərir ki, Ulu öndər Heydər əliyevin sayəsində Azərbaycanın müstəqilliyi və demokratik dövlət quruculuğu təmin edilmişdir.

Müəllif: Aysu Müqabil qızı Bülbülzadə,

Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin

Elmi Araşdırmalar, Ekspozisiya  və fond şöbəsinin əməkdaşı.

Şəffaflıq.az

ULU ÖNDƏR HEYDƏR ƏLİYEVİN AZƏRBAYCANA  BİRİNCİ RƏHBƏRLİYİ  DÖVRÜNDƏ

QUBANIN SOSİAL-İQTİSADİ VƏ MƏDƏNİYYƏT SAHƏLƏRİNİN VƏZİYYƏTİ

(1969-1982-ci illər)

 XX əsrin 70-ci illərinə qədər Sovetlər İttifaqında Azərbaycanın iqtisadiyyatı, xüsusilə onun əsas qolu olan kənd təsərrüfatı geridə qalmış bir sahə idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1969-cu ildə Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi seçilməsindən sonra cəmiyyət həyatının bütün sahələrində olduğu kimi, kənd təsərrüfatında da əsaslı dönüş yarandı. Ulu Öndər yaranmış böhranlı vəziyyəti təhlil etmək və çıxış yolu tapmaq məqsədilə kənd təsərrüfatının bütün sahələrinin geridə qalma səbəbləri, həmçinin hər bölgənin potensial imkanları araşdırılmış, perspektiv inkişaf yolları, yeni, daha səmərəli texnologiya və elmi əsaslarla təşkil olunması müəyyənləşdirilmişdir.

Bu elə bir dövr idi ki, rəhbərdən xalqın itirilmiş ümidlərini qaytarmaq, iqtisadiyyatın bütün sahələrində, o cümlədən kənd təsərrüfatında kök salmış geriliyə son qoyaraq, yeni inkişaf yollarını axtarıb tapmaq tələb olunurdu. Tənəzzüldən yeganə çıxış yolunu bütövlükdə Azərbaycanın iqtisadiyyatını sağlamlaşdırmaqda görən Ulu Öndər mövcud vəziyyəti dərindən təhlil edib bununla bağlı konkret vəzifələr müəyyən etdi. Respublika iqtisadiyyatına rəhbərlik sahəsində buraxılan səhvlərin və qüsurların kökünü kəsmək, bütün səviyyələrdə intizamı möhkəmlətmək, tapşırılan iş üçün kadrların tələbkarlığını və məsuliyyətini artırmaq sahəsində qəti və ciddi tədbirlər görüldü. Respublikanın kənd təsərrüfatının daimi inkişafı haqqında düşünən Heydər Əliyev əldə edilən təcrübəni və yeni imkanları təhlil edərək, intensiv amillərin tətbiqinin genişləndirilməsi və məhsuldarlığın yüksəldilməsi hesabına kənd təsərrüfatının sürətli inkişafına nail olmaq vəzifəsini irəli sürdü və ittifaq rəhbərliyinə konkret təkliflər verdi. Göstərilən qərarların respublikada icrası nəticəsində kənd təsərrüfatının bütün sahələrində olan irəliləyişlər Azərbaycan kəndinin sosial-iqtisadi simasını kökündən dəyişdirdi.

Təbii ki, o dövr baş verən mütərəqqi proseslərdən kənd təsərrüfatının üstünlük təşkil etdiyi Quba rayonu da diqqətdən kənarda qalmadı. Rayonun kənd təsərrüfatında müxtəlif məhsullar yetişdirilməsinə baxmayaraq, əsas bağçılıq sahəsi olan almanın xüsusi yeri var idi. Qubada əsrlər boyu əhalinin şəxsi bağlarında alma becərilmiş və Azərbaycanın müxtəlif yerlərinə daşınaraq satılmışdır.

Hələ XX əsrin əvvəllərində Mərdəkanda yaradılmış Elmi-Tədqiqat Bağçılıq və Subtropik Bitkilər İnstitutu Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin qərarına əsasən bağçılığın inkişafının elmi əsaslarını işləyib hazırlamaq məqsədilə 1964-cü ildən Qubada fəaliyyətinə davam etmişdir.

Lakin almanın daha geniş becərilməsi və iqtisadiyyatın ayrıca bir sahəsinə çevrilməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycana birinci dəfə rəhbərlik etdiyi illərə təsadüf edir. Həmin dövr Qubada bağçılığın inkişafı dövlət siyasətinin tərkib hissəsinə çevrilmiş və Ümummilli Liderin təşəbbüsü ilə 1974-cü ildə “Meyvəçiliyin intensivləşməsi və ixtisaslaşdırılması əsasında daha da inkişaf etdirilməsi tədbirləri haqqında” hökumət qərarının qəbul olunması Azərbaycanda bağçılıq təsərrüfatının inkişafında sözün əsl mənasında, yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. 

Ümumi sahəsi 2620 kvadrat kilometr olan rayonun 163470 hektar kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahəsi var. Rayon ərazisinin 52707 hektarını isə meşə sahələri təşkil edir. Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyev 1970-ci illərdə respublikamıza rəhbərlik etdiyi dövrdə meyvəçiliyin inkişafı ilə əlaqədar qəbul etdiyi iki mühüm qərarın icrası nəticəsində Qubada 1975-1982-ci illərdə 10 min hektardan çox bağ salınıb. Məhz bu qayğının nəticəsidir ki, rayonda aqrar bölmənin aparıcı sahəsi olan meyvəçilik yüksək sürətlə inkişaf edib. Bu qərardan sonra respublika iqtisadiyyatının tənzimlənməsi və daha da inkişaf etdirilməsi üçün mühüm addımlar atıldı və bir neçə il ərzində təkcə Qubada 14 min hektarda intensiv tipli yeni bağlar salındı (palmet, spur alma növləri). Yerli alimlərin apardığı araşdırmalardan sonra əsasən Macarıstan və Moldovadan Azərbaycana əlavə olaraq məhsuldar alma sortları gətirildi. Ümummilli Lider keçmiş sovet respublikalarından mütəxəssisləri Qubaya dəvət etmişdi. SSRİ kimi nəhəng bir ölkə rəhbərliyinin 15 müttəfiq respublika arasında Azərbaycanın aqrar sənaye kompleksinin inkişafına dair mühüm qərarın qəbul edilməsi o dövr üçün çox böyük siyasi-iqtisadi hadisə idi.

Həmin dövrdə aparılmış statistik göstəricilərdə bu faktı bir daha sübut edir. 1979-1981 arayışlarına əsasən meyvəçiliyinin rentabelliyi 1976-ci ildə 66,7%, 1977-ci ildə 83,3%, 1978-ci ildə 103,1% olmuşdur. Meyvə istehsalı artırılaraq X beşillikdə nəzərdə tutulan 182.100 ton əvəzinə, beşilliyin dörd ilində 196.259 ton meyvə istehsal olunub dövlətə satılmışdır ki, bu da bütövlükdə VIII beşillikdən 100 min ton, IX beşillikdəkindən 63 ton çox idi. Rayonun təsərrüfatlarında mövcud bağlara aqrotexniki xidmətlərin yaxşılaşdırılması və həmin sahəyə diqqətin daha da gücləndirilməsi nəticəsində olmuşdur.

Meyvə istehsalının artırılmasında “Partiyanın XXII qurultayı” adına, “SSRİ-nin 50 illiyi” adına, “Şərq”, “Meyvə tingliyi” və “S.Vurğun” adına sovxozlarının zəhmətkeşlərinin böyük əməyi olmuşdur. Təbii ki, Ümummilli Lider sadə zəhmətkeş xalqın əməyini yüksək dəyərləndirmişdir. Təsərrüfatda işləyən yüksək əmək nümunələri və fəal ictimai  heyətinin 1970-ci il aprel ayı Quba rayonu üzrə 1500 nəfərdən çox zəhmətkeşi “Rəşadətli əməyə görə” medallarla təltif olunmuşdur. 1973-cü və 1976-cı illərdə Ümumittifaq sosialiazm yarışlarında  uğurlarına, həmçinin bir sıra kənd təsərrüfatı məhsullarının artırılması və dövlətə satışı üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməsində yüksək nailiyyətlər əldə edilməsinə görə, qubalı zəhmətkeşlərinin “Əmək veteranı” medalı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin növbəti fərmanı verilmişdir.

Bu göstəricilər sırasına həmin illərdə I Nügədi “Jdanov” adına sovxozda bağban vəzifəsində çalışan Tahir Cəbrayılovun, Vladimirovka “XXII partiya qurultayı” adına sovxozda çalışan bağban Abuzər Bayraqdarovun “Sosialist Əməyi Qəhrəmanı” ordeni ilə təltif olunmasını da qeyd etmək olar.Sonralar Ulu Öndər Moskvada yüksək dövlət vəzifəsində işlədiyi dövrdə Azərbaycana səfəri çərçivəsində Qubada da olmuş, respublikamıza rəhbərlik etdiyi dönəmdə salınan instensiv meyvə bağlarının vəziyyəti ilə yaxından maraqlanmışdır.

Müstəqillliyin bərpasından sonra Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə ölkəmizdə aqrar islahatlara start veriləndə artıq Qubada 37 kolxoz, sovxoz və digər bu tip dövlət müəssisəsi mövcud idi. İslahat nəticəsində həmin müəssisələrə məxsus olan meyvə bağları vətəndaşların xüsusi mülkiyyətinə verildi. Müasir dovrdə sahibkarlar yığılan məhsulun bir hissəsini daxili bazarlara göndərir, bir hissəsini isə Azərbaycan brendi kimi Belorusiyaya, Qazaxıstana, Ukraynaya və s. ölkələrə ixrac edir.

Bəli, məhz Ulu Öndərin təşəbbüsü və göstərişləri əsasında təməli qoyulan intensiv bağçılıq müasir dövrdə dinamik inkişaf edir, meyvəçilikdə yeni texnologiyaların tətbiqi ildən-ilə genişlənir. 

Bağçılıq sahəsi ilə yanaşı, Ulu Öndərin hakimiyyətinin hələ ilk illərindən Quba rayonun digər sosial-iqtisadi sahələrinin inkişafı üçün əsaslı tədbirlər görülmüşdür. Bu baxımdan 16 iyun 1970-ci tarixli Quba rayon icraiyyə komitəsinin tədbirlər planını da diqqətə layiqdir. Adı çəkilən sənəddə Quba şəhərində Qızıl Əsgər (indiki Fətəli xan küçəsi) küçəsində bir neçə 5 mərtəbə yaşayış binalarının tikintisinə başlaması, şəhərdə “50 illik” adına (indiki Nizami parkı) parkda pilləkənlərin qoyulması, 650 nəfərlik Mədəniyyət sarayının tikintisini başa çatdırması, rayonun 8 kəndində yeni kitabxana açılması, Xınalığa elektrik xətti çəkilməsi, şəhəri və qəsəbəni su kəmərinin tikintisin başa çatdırması, küçələrini asfalt döşəməsi, işıqlandırılmasını artırması, çay daşqınlarından qorumaq üçün çayqırağı sahillərdə dambanın inşası, 40 yeni ticarət və iaşə obyektləri açılması, 140 nəfərlik uşaq bağçasını, 400 nəfərlik kinoteatr tikintisi və s. işlərin görülməsi planlaşdırılmışdır.

Məhz 1970-ci illərin sonu-80-ci illərin əvvəllərində Quba şəhərinin özündə Mədəniyyət sarayı (1967-76-cı illər), görkəmli rəssam Mikayıl Abdullayevin tərtibatçılığı ilə Baş meydanının abadlaşdırılması, Kooperativlər İttifaqının binası, üç mərtəbəli Mərkəzi Univermaq, 4 mərtəbəli Müəllimlərin Kooperativ binası, Rayon Mərkəzi Xəstəxananın ətrafındakı 5 mərtəbəli binalar, Qan köçürmə İnstitutu, Peşə məktəbi binasının inşa edilməsi başa çatdırılmışdır. 

1969-82-ci illərdə rayonun II Nügədi, Qusar yolunda (Şimi dərəsi) su anbarlarının qurulması, Qudyalçaydan gedən qolun Samur-Dəvəçi kanalına birləşdirilməsi (qidrouzel), Alekseyevkada böyük heyvandarlıq fermalarının salınması, iaişə, ticarət obyektləri, mağazalar, rayon kənd soveti binalarının tikintisi, 1000, 2000 tonluq meyvə qəbulu məntəqələrinin, soyuducuların, artezian quyularının qazılması, yaşayış evlərinin, klubların tikilməsi kimi işlər görülmüşdür. 

Ulu Öndərin qayğısı maarif və mədəniyyət sahəsindən də kənarda qalmamışdır. 1976-1977-ci illərdə Quba rayonunda 18 məktəbəqədər uşaq müəssisəsi var idi.  Qubanın kəndləri olan Alpan, Digah, I Nügədi, Qam-Qam, Çiçi, Zərdabi, Qırmızı Qəsəbədə məktəb binaları inşa olunmuş, 140 ümumtəhsil məktəbində 32300, iki texniki peşə məktəbində 1074, bir orta ixtisas təhsil məktəbində 402 şagird oxuyurdu. Xalq teatrı, diyarşünaslıq muzeyi, rayonlararası xalq yaradıcılığı evi, 12 mədəniyyət evi, 104 kitabxana, 80 klub, 34 kinoqurğu fəaliyyət göstərirdi.

Bununla yanaşı, 1972-ci ildə “Şəfəq” qəzetinin birinci nömrəsinin çapdan çıxmasının 50 illiyi ilə əlaqədar redaksiya işçilərinin Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanları ilə təltif olunması haqqında qərar verilmişdir. 

Ulu Öndərin zəhmətkeş xalqı hər zaman düşündüyünü onun gördüyü quruculuq işlərində,   adət-ənənəmizi yaşatmasında, təbliğ etməsində əks olunmuşdur. Onun hakimiyyətdə olduğu müddətdə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində olduğu kimi, Qubada da 1971-ci ildən 1982-ci ilədək “Məhsul”, “Əmək və dostluq” bayramları keçirilmişdir.

1969-1982-ci illərdə keçirilən islahatlar respublikanın mütərəqqi, sürətli inkişafını, əhalinin maddi rifah halının yaxşılaşmasını təmin etmiş, mədəni və mənəvi həyatını yüksəltmişdi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanda həyata keçirdiyi uğurlu siyasət onun görkəmli dövlət xadimi, uzaqgörən, müdrik, milli dəyərləri yüksək olan rəhbər olduğunu bir daha sübut etmişdi.

Mehriban Əliyeva

Quba «Soyqırımı Memorial Kompleksi»nin direktor müavini

Nazilə Məmmədova

Quba «Soyqırımı Memorial Kompleksi»nin aparıcı mütəxəssisi

"Yaxşı olardı ki, nə qədər gec deyil, İran KİV-lərində, ayrı-ayrı ölkələrdə, təcavüzkar Ermənistan da, Yaxın və Orta Şərq ölkələrindəki dini-ideoloji qruplaşmaları dəstəkləmək əvəzinə regionda sülh və təhlükəsizliyə xidmət edən əməkdaşlıq üçün addım atsın".

Bu fikirləri Şəffaflıq.az-a açıqlamasında AMEA Şərqşünaslıq İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sübhan Talıblı deyib. Müsahibimiz vurğuladı ki, İran Azərbaycan və Türkiyə dövlətinə münasibətini, mövqeyini dəyişməli, qanun və hüquqla rəftar etməlidir.

Sübhan Talıblı

"Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev İranın Prezidenti İbrahim Rəisi ilə telefon danışığı zamanı Azərbaycan Respublikasının Tehrandakı səfirliyinə qarşı törədilmiş terror aktı ilə bağlı istintaqın şəffaf şəkildə aparılmasının vacibliyini, bu hadisəni şiddətlə qınadığını bildirərək qanlı terror aktının hərtərəfli araşdırılacağına və cinayətkarların layiqli cəzalarını alacaqlarına ümidvar olduğunu qeyd edib. Dövlətimizin başçısı səfirliyin digər mühafizə əməkdaşının əliyalın şəkildə terrorçunun üzərinə atıldığını, qorxmaz və çevik hərəkətləri ilə onu tərk-silah etdiyini bildirib. Terrorçu tərk-silah olunmasaydı, səfirliyin digər əməkdaşlarını və onların səfirliyin binasının mənzillər bölməsində yaşayan ailə üzvlərini də hədəfə alacağının istisna edilmədiyini deyib. Beynəlxalq hüquqi nöqteyi-nəzərdən isə İran İslam Respublikasının imzaladığı və öhdəlik götürdüyü beynəlxalq qanunlara, konvensiyalara bu ölkənin müvafiq qurumları tərəfindən əməl edilməmiş, nəticədə Azərbaycan səfirliyi silahlı hücuma, terrora məruz qalmış və səfirliyin 1 əməkdaşı öldürülmüş, 2 əməkdaşı yaralanmışdır. Hadisə ilə bağlı kadrlar, müşahidələr, xarici və yerli KİV-dəki, eləcə də İrandakı xəbərlər, məlumatlar, terroru törədənin İranın KİV-lərinə verdiyi müsahibə və qatilin davranışları bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan Respublikasının Tehrandakı səfirliyinin təhlükəsizliyi həm İranın hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən hüquqi və lazımi şəkildə mühafizə olunmur, həm də bu əvvəlcədən hazırlanmış, planlaşdırılmış terror hadisəsidir".

Sübhan Talıblı bildirdi ki, İranı yaxşı tanıyan mütəxəssislər və dünya diplomatları İran haqqında deyirlər ki, İran diplomatları bir cür deyir, bir cür yazır, amma əməldə isə bunun əksini edirlər.

S.Talıblı onu da xatırlatdı ki, vaxtilə İranın bir sıra dini, iqtisadi, ticari, sosial və s. idarə və obyektlərinin imzalanmış sənədlərə, Azərbaycan dövlətçiliyinə və milli maraqlarına zidd olduqları üçün fəaliyyətləri dayandırılıb.

"Hətta 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə məxsus olan səfirliyimizin binası Azərbaycanın mülkiyyəti hesab olunsa da, həmin binanın önündə kiçik işarə, əlamət, barelyef belə vurulmamışdır. Bütün bunlar Azərbaycan dövlətinə haqq və hüquq verir ki, İranın Bakıdakı Səfirliyinin və digər obyektlərinin fəaliyyəti, onun əməkdaşlarının ştat tərkibinin azadılmasını tələb etsin. Ya da Tehranda Azərbaycan Respublikasına Səfirlik və Mədəniyyət Mərkəzi, Təbrizdə Konsulluq üçün ərazi və binalar verilsin, onların beynəlxalq hüquqa, Vyana Konvensiyasına uyğun olaraq fəaliyyət göstərmələrinə, Azərbaycanın səfirliyinin ştat tərkibinin artırılmasına şərait yaradılsın.

Azərbaycan Respublikasının Xarici işlər nazirinin müavini X.Xələfov da bildirib ki, Vyana Konvensiyasının müvafiq maddələrinə görə, səfirliyi qəbul edən ölkə onun təhlükəsizliyinə məsuliyyət daşıyır. Baş vermiş terror hadisəsi və onun ağır nəticələri ilə əlaqədar İranın bir dövlət kimi məsuliyyət daşıdığını vurğulayıb. Ümumiyyətlə İran Azərbaycan və Türkiyə dövlətinə münasibətini, mövqeyini dəyişməli, qanun və hüquqla rəftar etməlidir. Təbii ki, Türkiyə, Azərbaycan dövləti və xalqı ona qarşı olan hər bir hücumu, terroru, təcavüzü dəf etməyə qadirdir. Bu, Azərbaycan səfirliyinin əməkdaşının əliyalın, silahsız halda səfirliyimizə hücum edən terrorçunu zərərsizləşdirməsində açıq-aydın nümayiş olundu".

Dəyanət İsmayılov.

Şəffaflıq.az

Son bir neçə gündə sosial şəbəkələrdə uşaqlar üçün nəzərdə tutulan reabilitasiya mərkəzində sağlamlıq məhdudiyyətli uşağın döyülməsi ilə bağlı görüntülər yayılıb. Bu tip hallara daha öncələrdə də rast gəlinirdi. Hadisənin Neftçilər metro stansiyasının yaxınlığında yerləşən "Mehnur" loqopedik mərkəzində qeydə alındığı bildirilir.

Məsələ ilə bağlı Azərbaycanda uşaq və yeniyetmələrin sağlamlığının qorunmasında əvəzsiz rolu olan Qan Donorları Assosiasiyasının sədri Fuad Əsgərov “Şəffaflıq.az”a açıqlama verib.

Sədr bildirib ki, uşaqlara qarşı zorakılıq halına yol verən hər bir kəssərt şəkildə cəzalandırılmalıdır. Bu tip halların gələcəkdə də, baş verməməsi üçün ölkədə fəaliyyətdə olan məktəblər, bağçalar, uşaq mərkəzləri və bir çox reablitasiya mərkəzlərininin əməkdaşları psixoloji testlərdən keçməlidirlər. 

İşə götürən tərəf bu testlərin keçirilməsində məhsuliyyətli və maraqlı olmalıdır. Psixoloji problemi olan insanların uşaqlarla ən vacibi sağlamlıq məhdudiyyətli uşaqlarla işləməsinə yol verilməməlidir. 

Assosiasiya sədri vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələrini bu tip halların qarşısının alınmasında təşəbbüs qrupları yaratmağa çağırıb. 

Sonda Assosiasiya sədri uşaqlara qarşı zorakılıq edənlərin öz cəzasını almaları üçün lazimi addımların atılmasının vacibliyini bildirib.

Vahid  İsmayılov.

Şəffaflıq.az