Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev BMT-nin Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyasının səksən ikinci sessiyasının iştirakçılarına müraciət edib.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, müraciətdə deyilir:

"Xanımlar və cənablar,

Azərbaycanın sədrliyi ilə keçirilən BMT-nin Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyasının (BMT ASİSK) səksən ikinci sessiyasında çıxış etmək üçün mənə göndərdiyi səmimi dəvətə görə Baş katibin müavininə dərin təşəkkürümü bildirmək istəyirəm.

BMT-nin Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyası, dayanıqlı inkişafın irəliləməsi, eləcə də regional bağlantıların, ticarətin və iqtisadi əməkdaşlığın asanlaşdırılmasında olduqca mühüm rol oynayan, BMT-nin ən geniş və təsirli regional platformalarından biri olaraq qalır. Biz, xüsusən də, multilateralizmin gücləndirilməsinə ehtiyac duyulduğu vaxtda, bu mühüm işə töhfə verməkdən məmnunuq.

Görüşümüz artan qlobal qeyri-müəyyənlik dövründə baş tutur. Yüksələn geosiyasi gərginlik və genişlənən münaqişələr, beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin həssaslığını, o cümlədən onilliklər ərzində əldə olunmuş inkişaf nailiyyətlərinin kövrəkliyini üzə çıxarır. Bu xüsusda, Azərbaycan, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə özünün sarsılmaz sadiqliyini bir daha vurğulayır.

2021-ci ildə bu mötəbər qurumda ilk dəfə çıxış etdikdən sonra, Cənubi Qafqazda dərin transformasiya baş vermişdir. Azərbaycan özünün suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam şəkildə bərpa etmiş, Ermənistanla sülh gündəliyinə başlamışdır. Ötən ilin avqustunda Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Trampın ev sahibliyi ilə keçirilmiş Vaşinqton Zirvə görüşündə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında normallaşmada tarixi irəliləyiş əldə olunmuşdur.

Bu gün, biz sülhün bəhrəsinin şahidiyik. Azərbaycan ilə Ermənistan arasında ticarət münasibətləri başlamışdır və hazırda, Azərbaycan Ermənistan üçün tranzit çıxışına şərait yaradır. Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin qarşılıqlı səfərləri etimadın qurulmasına töhfə verir.

Eyni zamanda, Azərbaycan işğal zamanı tam dağıdılmış və azad edilmiş ərazilərdə unikal və genişmiqyaslı yenidənqurma layihələrini həyata keçirir. Böyük Qayıdış Proqramı uğurla icra olunur. 80000-dən artıq insan, öz həyatını yenidən qurmaq, doğma yurdlarına qovuşmaq, təhsil almaq və işləmək məqsədilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinə qayıtmışlar. Bununla belə, minalar humanitar və inkişaf sahələrində ciddi təhdid olaraq qalır. Asiya və Sakit okean üzrə Komissiyanın əhatə dairəsində olan bir sıra ölkələrdə də mövcud olan mina problemi bu sahədə geniş beynəlxalq əməkdaşlığı zəruri edir. 2020-ci ildə münaqişə başa çatdıqdan sonra, 400-dən artıq azərbaycanlı mülki şəxs mina partlayışları nəticəsində həyatını itirmiş və ya yaralanmışlar.

Xanımlar və cənablar,

Azərbaycan inklüziv və dayanıqlı inkişafı davam etdirir. Son iki onillik ərzində, iqtisadiyyatımız təxminən dörd dəfə artmış, yoxsulluq və işsizlik isə, təqribən 5 faiz səviyyəsinə düşmüşdür. Sosial müdafiə və infrastruktur sahəsində böyük sərmayələr, hazırda, sayı 10 milyonu keçmiş əhalimizin rifahını yaxşılaşdırmışdır.

Azərbaycan, BMT-nin 2030-cu il Gündəliyini milli inkişaf strategiyalarına daxil edərək, yoxsulluğun azaldılması, təhsil və səhiyyə sahələrində nailiyyətlər qazanaraq, heç kəsi diqqətdən kənarda qoymamaq prinsipinə qəti şəkildə sadiq çıxdığımızı əks etdirən könüllü milli hesabatlarını dövri olaraq təqdim edərək, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin icrasında böyük tərəqqi əldə etmişdir.

Bundan əlavə, Azərbaycan əsas daşımalar qovşağı kimi öz rolunu gücləndirir. Cari geosiyasi mühitdə, Orta Dəhlizin əhəmiyyəti artır. Zəngəzur Dəhlizi Asiyanı Avropa ilə birləşdirərək, Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyanın prioritetləri ilə tam uyğun şəkildə daha geniş nəqliyyat, enerji və rəqəmsal şəbəkələrə töhfə verərək, regional bağlantıları daha da artıracaq.

Azərbaycan sabit və şaxələndirilmiş enerji təchizatına töhfə verərək, müxtəlif bölgələrdə enerji təhlükəsizliyinin təminatçısı kimi öz etibarlı rolunu oynamaqda davam edir.

Münaqişənin başa çatması Azərbaycanın beynəlxalq səylərinin genişləndirilməsi üçün də yeni imkanları yaratmışdır. Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatında və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirədə sədrliyi, onun D8 - İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Təşkilata, Mərkəzi Asiyada dövlət başçılarının məşvərətçi görüşlərinə qəbul olunması və COP29 tədbirinə uğurla ev sahibliyi, beynəlxalq ictimaiyyətin Azərbaycanın xarici siyasətinə artan etimadının təzahürüdür.

Sonda, məmnunluqla qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan gələn ay Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasına ev sahibliyi edəcək. Genişmiqyaslı yenidənqurma və dayanıqlı şəhərsalma işlərində iştirak edən ölkə kimi, biz sessiyada öz təcrübəmizi bölüşməyi və ən yaxşı qlobal təcrübələrlə tanış olmağı arzulayırıq. Mən hamınızı Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyasında iştirak etməyə dəvət edirəm.

Bu iclasın işinə uğurlar arzu edirəm. Sağ olun".

Əgər bəşəriyyət qəfil yox olsa, Yer ekosistemləri boş qalmayacaq. Onların balansı sürətlə dəyişəcək və bəzi növlər sürətlə yayılmaq imkanı əldə edəcək. Lakin məsələ təkcə sağ qalmaqda deyil, həm də kiminsə dominant mövqe tuta bilib-bilməyəcəyindədir.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy" nəşri məlumat yayıb.

Minilliklər ərzində insanlar ətraf mühitə ciddi təsir göstərərək təbii zəncirləri dəyişdirib və bir çox növlərin məhv olmasına səbəb olublar. Məsələn, təxminən 47 min il əvvəl Avstraliyanın məskunlaşdırılması diprotodon kimi iri kisəli heyvanların yoxa çıxması ilə üst-üstə düşüb.

"Bu qədim təsir böyük ekoloji boşluq yaradıb. Onu doldurmaq yalnız davamlılıqla mümkün deyil. Bunun üçün zəka, koordinasiya və ətraf mühiti dayanıqlı şəkildə dəyişmək bacarığı tələb olunur", - deyə məqalədə qeyd olunur.

Dominantlıq üçün ehtimal olunan "namizədlər" arasında xüsusən primatlar - şimpanzelər və qorillalar göstərilir. Onlar inkişaf etmiş idrak qabiliyyətlərinə malikdir və sadə alətlərdən istifadə edə bilirlər.

Lakin Oksford Universitetinin professoru Tim Kolsonun sözlərinə görə, onların mürəkkəb sosial strukturlardan asılılığı və məhdud ünsiyyət imkanları kəskin dəyişmiş mühitə uyğunlaşmanı çətinləşdirə bilər.

Ağıllı dəniz məməliləri - delfinlər və balinalar da müəyyən məhdudiyyətlərlə üzləşir: anatomiya xüsusiyyətlərinə görə onlar əşyalarla aktiv qarşılıqlı əlaqə qura və ya alətlər yarada bilmirlər.

Bununla belə, bəzi növlər insanın yoxluğundan sürətlə faydalana bilər. Məsələn, qəhvəyi siçovullar artıq demək olar ki, bütün dünyada yayılıb və sürətlə çoxalmaq qabiliyyətinə malikdir. Lakin tədqiqatçı Ceyms Feyrin sözlərinə görə, onlarda abstrakt düşüncə və inkişaf etmiş ünsiyyət çatışmır, həmçinin onlar hələ də yırtıcılar üçün asan ov olaraq qalırlar. Eyni vəziyyət vəhşi pişiklər və itlər üçün də keçərlidir: onların populyasiyası artsa da, zamanla daha güclü yırtıcılarla rəqabətə girəcəklər.

Alimlərin ən gözlənilməz namizədlər kimi göstərdiyi qrup isə quşlardır, xüsusilə qarğakimilər ailəsinə aid növlər. "BBC Future" məlumatlarına əsasən, qarğalar və quzğunlar mürəkkəb problemləri həll edə və alətlərdən istifadə edə bilirlər. Məsələn, Yaponiyada qarğaların qozları maşınların altına ataraq sındırdıqları müşahidə olunub.

Bəzi növlər, məsələn, Yeni Kaledoniya qarğaları alət hazırlamaq qabiliyyətinə malikdir ki, bu da səbəb-nəticə əlaqələrini anlamaq bacarığını göstərir. Bundan əlavə, İren Pepperberqin tədqiqatları göstərib ki, Afrika boz tutuquşuları dil elementlərindən şüurlu şəkildə istifadə edə bilirlər.

Eyni zamanda, təkamül bioloqu Patrisiya Brennan qeyd edir ki, iqlim dəyişiklikləri də növlərin gələcəkdə yayılmasına təsir edəcək və heyvanları yeni temperatur şəraitinə uyğunlaşmağa məcbur edəcək.

"Mövcud heç bir növ əslində insanları tam əvəz etmək üçün lazım olan bütün xüsusiyyətlərə malik deyil. Əgər biz yox olsaq, ekosistemlər yenidən təşkil olunacaq, lakin yeni dominant növün yaranacağına zəmanət yoxdur", - deyə məqalədə vurğulanır. (Lent.az)

Astronomlar süni intellektin köməyi ilə "Hubble" kosmik teleskopunun arxiv məlumatlarında 1 300-dən çox nadir astrofiziki obyekt aşkar ediblər.

Şəffaflıq.az-ın NASA-ya istinadən məlumatına görə, "Hubble Legacy" arxivindən götürülmüş təxminən 100 milyon kiçik görüntünün analizi cəmi iki gün yarım çəkib. Tapılan obyektlərin 800-dən çoxu isə daha əvvəl elmi ədəbiyyatda sənədləşdirilməmişdi.

Aşkar edilən anomaliyalar arasında birləşən və qarşılıqlı təsir göstərən qalaktikalar, qravitasiya linzaları, ulduz yaranması üzrə nəhəng yığınlara malik qalaktikalar, qaz şüaları olan "meduza" formalı qalaktikalar və hamburgeri xatırladan protoplanet diskləri var. Onlarla obyekt isə ümumiyyətlə mövcud təsnifatlara uyğun gəlmir.

Problemin həlli üçün Avropa Kosmik Agentliyinin tədqiqatçıları Devid O"Rayan və Pablo Qomes "AnomalyMatch" adlı neyroşəbəkə hazırlayıblar. O, vizual məlumatların işlənməsi zamanı insan beyninin fəaliyyətini təqlid edərək nadir və qeyri-adi obyektləri tanımağa proqramlaşdırılıb.

Bu qədər böyük həcmli məlumatın ənənəvi əl analizi praktik deyil. Alqoritm ehtimal olunan namizədləri qeyd etdikdən sonra tədqiqatçılar ən perspektivli mənbələri əl ilə yoxlayaraq 1 300-dən çox real anomaliyanı təsdiqləyiblər.

Belə alətlər gələcək müşahidələrin – "Nancy Grace Roman" teleskopu, "Euclid" missiyası və "Vera C. Rubin" – məlumatlarının təhlili üçün əvəzedilməz olacaq.

Ukraynanın Lvov şəhərinə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin (SQ) hücumları nəticəsində 4 nəfər ölüb, daha 4 nəfər yaralanıb.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, bu barədə Ukraynanın Fövqəladə Hallar üzrə Dövlət Xidməti məlumat yayıb.

Qeyd olunur ki, Rusiya Silahlı Qüvvələri 5 saatdan çox müddət ərzində bölgəyə zərbələr endirib. Bir sıra obyektlərə, o cümlədən yaşayış binalarına ziyan dəyib.

Xilasedicilər, tibb işçiləri, polis və fövqəladə hallar xidmətləri zərərçəkənlərə yardım göstərmək üçün hadisə yerində fasiləsiz işləyir.

İspaniya hökuməti ictimai sağlamlığı qorumaq məqsədilə siqaret və elektron siqaret istifadəsinə dair genişmiqyaslı məhdudiyyətlər nəzərdə tutan yeni qanun layihəsini təsdiqləyib. Koalisiya hökumətinin təqdim etdiyi bu layihə həm yerli əhali, həm də ölkəyə gələn milyonlarla turist üçün mühüm dəyişikliklər gətirəcək.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, yeni qanun layihəsi yalnız klassik siqaretləri deyil, elektron siqaretlər, nikotin kisəcikləri, bitki tərkibli tütün məhsulları, nargilə və tütün qızdırma cihazlarını da əhatə edir.

Bu məhsulların istifadəsi çimərliklərdə, idman meydançalarında, restoran və bar terrasları kimi açıq hava məkanlarında tamamilə qadağan olunacaq.

İspaniya Səhiyyə Naziri Monika Qarsia vurğulayıb: "Hər kəsin təmiz hava udmaq, daha uzun və sağlam yaşamaq haqqı var."

Lakin layihə restoran və bar sahibləri tərəfindən tənqid olunur. Onlar siqaret çəkən müştərilərin seçdiyi terras sahələrinin boş qalacağından narahatdırlar.

İspaniyada 2011-ci ildən qapalı məkanlarda siqaret çəkmək qadağandır. Yeni tənzimləmə isə bu qadağanı açıq məkanlara da yayaraq daha sərt qaydalar tətbiq edəcək. Layihə həmçinin tütün məhsullarının reklamı və satışına da daha ciddi nəzarət gətirir.

Qanun layihəsi parlamentdən keçdikdən sonra qüvvəyə minəcək və bu, həm yerli sakinlərin, həm də turistlərin gündəlik vərdişlərini dəyişəcək yeni bir dövrün başlanğıcı olacaq.

Rəsmi məlumatlara görə, hər il İspaniyada 50 mindən çox insan tütündən qaynaqlanan xəstəliklərdən həyatını itirir. Bu da gündə təxminən 137 ölüm deməkdir. (lent.az)

Türkiyədə Qurban bayramının ilk günündə  tibbi yardıma 14 mindən çox müraciət qeydə alınıb.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, bu  barədə ölkənin səhiyyə naziri Kamal Memişoğlu məlumat yayıb. 

O, bildirib ki, qurbanlıq heyvanların kəsimi zamanı 14 372 nəfər xəsarət alıb. Ən çox xəsarət alan  Ankara (1049 nəfər), İstanbul (753) və Konyada (655) qeydə alınıb.

"Qurbanlıq heyvanlar peşəkarlar tərəfindən kəsilməlidir. Heyvanını hələ də kəsməyən vətəndaşlarımıza bu məsələyə diqqət yetirmələrini xatırladırıq", - nazir "X" hesabında yazıb. 

Hadisələr ölkənin 81 əyalətində baş verib.  

Qeyd olunur ki, səlahiyyətli orqanların illik tövsiyələrinə baxmayaraq, bir çox türklər hələ də özbaşına - evlərin həyətində, binaların damında, qarajlarda və küçələrdə qurbanlar kəsməyə üstünlük verirlər.

Türkiyə Səhiyyə Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə 14 000-dən çox insanda heyvan və alətlərlə qeyri-adekvat rəftar edərkən kəsilmiş, deşilmiş, yerindən çıxmış və digər xəsarətlər təşkil edir. Bəzi xəsarətlər o qədər ciddidir ki, əməliyyat və ya xəstəxanaya yerləşdirmə tələb olunur.

İngiltərə Premyer Liqasının 4 klubu vergidən yayınmaqda şübhəli bilinir.

Şəffaflıq.az  “The Times”ə istinadən xəbər verir ki, Böyük Britaniyanın Gəlir və Gömrük İdarəsi (HMRC) vergidən yayınmaqda şübhəli bilinən 33 idman klubunun araşdırılmasına başlayıb.

Şübhəlilər arasında Premyer Liqa təmsilçilərindən “Çelsi”, “Fulhem”, “Nottinqem Forest” və “Brentford”un da adı yer alıb.

HMRC klubların elm və texnologiya sahəsində, tədqiqat və inkişafı dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulan qrantlarla bağlı müraciət sxemindən düzgün yararlanmadıqlarını iddia edib. Qaydalara görə, qrant üçün elm və texnologiyada sıçrayış əldə etmiş və buna çalışan təşkilatlar müraciət edə bilər. Lakin idarənin məlumatına görə, 2019-cu ildən idman təşkilatları bu yolla dövlət büdcəsindən 17,4 milyon funt-sterlinq mənimsəyiblər.

“Çelsi” 2020-2024-cü illərdə vergi orqanından tədqiqat və inkişaf fəaliyyətləri üçün ödənişlər də daxil olmaqla təxminən 3 milyon funt sterlinq aldığı bildirilib.

Həmçinin “Nottinqem Forest” 2021-2022-ci illərdə 607 min, “Fulhem” isə 2019-2024-cü illərdə 758 min funt-sterlinq alıb.

Bundan əlavə, bəzi klubların vergi güzəştləri üzrə ixtisaslaşmış konsaltinq firmalarının köməyi ilə fəaliyyət göstərdiyi bildirilib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu həftədən etibarən Rusiyaya qarşı sanksiyalar imkanlarını nəzərdən keçirir.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, bu barədə "RBC-Ukraine" "The Wall Street Journal"a istinadən məlumat yayıb.

Qəzet qeyd edib ki, belə bir addım ona görə atıla bilər ki, Tramp Kreml lideri Vladimir Putinin Ukraynaya hücumlarından (çox güman ki, söhbət atəşə tutulur – red.) və sülh danışıqlarının ləng tempindən məyusluq yaşayır.

Mənbələrdən biri bildirib ki, məhdudiyyətlər çox güman ki, yeni bank sanksiyalarını da əhatə etməyəcək, lakin 30 günlük atəşkəs də daxil olmaqla, danışıqlar masası arxasında güzəştlərə getməsi üçün Putinə təzyiq göstərmək üçün digər variantlar müzakirə olunur.

Eyni zamanda, nəşr yazır ki, Tramp sülh danışıqlarından yorulub və son təkan nəticə verməsə, ondan imtina etmək barədə düşünür. Eyni zamanda, ABŞ-nin sülh prosesindən geri çəkiləcəyi təqdirdə nə baş verəcəyi və Vaşinqtonun Kiyevə hərbi yardımı davam etdirib-etdirməyəcəyi bəlli deyil.

Filippin sahilində 5,2 maqnitudalı zəlzələ olub.

Şəffaflıq.az xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-nin Geoloji Xidməti

Bildirilib ki, Bakı vaxtı ilə 06:36 qeydə alınmış zəlzələnin episentri San-Fernando şəhərindən 10 km şimal-qərbdə yerləşib. Yeraltı təkanların ocağı 35 kmdə dərinlikdə olub.

Tələfat və dağıntı barədə məlumat verilməyib. Sunami təhlükəsi elan olunmayıb.